Luisteruuuuh!

Raadsleden en college van Heerlen, luisteruuuuh!

Majoor Kees (Paul van Vliet) had het er al over: democratisering.

Daar is in Heerlen helaas nog niet veel van geworden geworden.

Vrage?

Ja, een heleboel vrage!

Dus: Luisteruuuuh!

Begin jaren zestig was er van een grote democratiseringsbeweging in Nederland nog geen sprake. Alle volwassen mannen en vrouwen hadden weliswaar kiesrecht, maar het waren de notabelen van de vier zuilen, de katholieken, protestanten, sociaaldemocraten en liberalen, die wisten wat goed was voor de mensen. Hun mening werd niet gevraagd. Hun stem bij verkiezingen was doorgaans het enige dat ze konden uitbrengen en waar die naar toe ging was voor de meesten al bepaald.

De maquette van het Plan Bonifex. In het midden, het grote platte gebouw, is het nieuwe trein- en busstation en de Mijnstreekmast. Het linkerdeel van dit pand ligt boven de Kloosterwegtunnel. Links ligt de ON I. De donkere streep die langzaam naar rechts afbuigt is de verbindingsweg tussen de tunnel en de Palemigerboord. In de omgeving zijn diverse flats gepland. Opvallend: het gebouw gepland tegenover de ON I mijn lijkt veel op het huidige belastingkantoor dat daar pas veel later verscheen. Bron: Limburgs Dagblad, 5 december 1963, 2 en 18 november 1964, 13.

In die tijd waren er grote plannen voor de Heerlense wijken Grasbroek en Schandelen. Onder de naam Bonifex-plan zou de in het centrum gelegen Geerstraat worden verbonden met de spoortunnel bij de Kloosterweg en van daar geheel ondergronds of ingegraven naar de Grasbroekerweg voeren om vervolgens op maaiveldhoogte op het Palemigerboord aan te sluiten. Langs de route zou een tiental woontorens verrijzen. Daarvoor zouden er heel wat woningen gesloopt en bomen gekapt moeten worden en zouden de aangrenzende dorpsachtige buurten totaal van karakter veranderen. Het aangrenzende station zou worden vernieuwd en voorzien worden van een bovenop het station gelegen busplatform. Boven het totale complex zou een toren van zo’n 60 tot 70 meter hoog uitsteken. Rotterdam had in 1960 zijn Euromast gekregen. Heerlen kreeg de Mijnstreekmast. Verder zouden er een supermarkt en andere winkels in het stationscomplex worden gevestigd. Wat de inwoners van het betroffen gebied van de plannen vonden werd niet gevraagd. Gelukkig kwam er van de plannen niets terecht. De geschatte bouwsom van 40 miljoen gulden (na inflatiecorrectie anno 2026 zo’n €160 miljoen) was voor de gemeente een te hoge last. Wel was er al 100.000 gulden (anno 2026: € 400.000,-) aan voorbereidingskosten uitgegeven.

Ruim zestig jaar later hebben we meer inspraak, meer democratie. Van de andere kant staat de democratie onder druk. Steeds minder mensen gaan stemmen en/of hebben vertrouwen in de overheid. Ook wordt de roep om beperkingen van democratische rechten voor andersdenkenden en het bevoordelen van de eigen groep veelvuldiger en luider. Het lukt de politici (en hun ambtenaren) maar niet om echt met de burger in gesprek te gaan. Oorzaken zijn er genoeg. Er is wantrouwen bij de overheid, want burgers gaan voor hun eigen voordeel. Er is vrees bij de overheid, want een verkeerde beslissing kan je stemmen kosten. En de overheid is ongeduldig, want burgers hebben veel verschillende meningen waardoor alles te lang duurt.

De oplossing was vroeger het inhuren van een externe deskundige die de bewoners als autoriteit moeten zien. Nu zijn er echter ook burgers die zelf de deskundigheid hebben om dingen zeer kritisch te bevragen en zijn mensen mondiger geworden. In plaats van daar gebruik van te maken, kiest de gemeente nog te vaak voor de autoriteit, inspraak achteraf en dus het laten meebeslissen van burgers in de marge. Het gevolg is dat ook betrokken burgers afhaken en de gemeente weliswaar meer speelruimte heeft, maar steeds minder draagvlak.

Het Caumerheide-plan van Michel Huisman. De ontwerper presenteert zijn fantasie aan vier Heerlense wethouders, van links naar rechts: Casper Gelderblom, Yordi Clemens, Martin de Beer en Marco Peters. Foto: Michel Huisman.

Zestig jaar na het Bonifex-plan wordt dat pijnlijk duidelijk als het opnieuw om de stationsomgeving gaat. Voor dat gebied (en verder) is er nu het Caumerheide-plan. Of beter gezegd de Caumerheide-denkrichting, zoals het college het noemt. De kosten worden geraamd op 300 miljoen. Dat er een schatting van de kosten is gemaakt, is opvallend, aangezien het slechts om een ‘denkrichting’ gaat.

Het Caumerheide-plan is bovendien iets waarvan mensen zullen zeggen: ‘Ja, dat kan mijn dochter van vijf ook’. En, alhoewel ik het zelden eens ben met mensen die dit van kunst zeggen, onderschrijf ik in dit geval deze opmerking. De reden is dat die dochter van vijf dit niet alleen zou kunnen, maar ook zou moeten maken. Niet alleen, maar samen met mensen van andere leeftijden uit de buurt waarover het gaat. Zij moeten er immers wonen en ondernemen.

De Caumerheide-denkrichting is in mijn ogen onacceptabel. Dan heb ik (nog) niet over de inhoud van het idee, maar wel over de manier waarop ze tot stand kwam en er door de gemeente mee wordt omgegaan. De bedenker, Michel Huisman, woont niet in het gebied dat hij op de schop wil gooien en komt er vermoedelijk zelden. De mensen die er hun huis en bedrijf hebben, zijn niet bij het uitzetten van de denkrichting betrokken. Ik ben een van hen. Ik twijfel niet aan Huismans goede bedoelingen, maar ben ook niet zo naïef om te denken dat hij enkel onbaatzuchtige beweegredenen heeft. Bovendien weet ik zeker dat hij het niet zou accepteren als ik zonder hem zo’n plan voor zijn woonomgeving zou maken.

Wat de gemeente betreft begrijp ik niet waarom de politici, die bij de vorige verkiezingen allemaal de mond vol hadden over ‘beter luisteren naar de burgers’, over de toekomst en invulling van het noordelijke stationsgebied niet praten met de bewoners en ondernemers van dat deel van de stad. Waarom mag Huisman, wonend op de Akerstraat, betaald fantaseren over onze buurt en wordt ons niets gevraagd? En waarom zou je deze eenmansfantasie geheim willen houden als het toch slechts ‘een denkrichting’ is en je als gemeente zo voor transparantie bent? Er moest zelfs een beroep op de Wet Open Overheid gedaan worden om Huismans fantasie publiek te maken! Waarom die geheimzinnigheid? Omdat je het toch als meer dan een ‘denkrichting’ beschouwd? Een vergelijkbare houding nam het college in eerste instantie aan ten aanzien van de ontwikkeling van de in hetzelfde gebied gelegen Spoorsingel en Willemstraat. De wethouder wenste behandeling in de commissie achter gesloten deuren. Gelukkig gingen onze raadsleden daar niet in mee. Daarom zeg ik: Beste politici, wij, de bewoners en ondernemers van GMS, oud en jong, fantaseren ook een heel mooi plan. Vraag ons ernaar. En misschien is het nog wel goedkoper dan €300 miljoen.

Ja, ik weet, het is Heerlen, stad van de Winkbülle. Bij ons moet het groots en meeslepend zijn. Dat kun je niet zomaar aan de ‘gewone vrouw, man en kind’ overlaten. Daarvoor heb je mensen nodig die, zoals de koempels vroeger zeiden, ‘ee ei mieë aan de vot hant’ (= beter worden geacht dan het gewone volk). In zoverre handelt ons gemeentebestuur dus hooguit naar onze eigen aard. Maar waarom wordt er voortdurend zo krampachtig naar gestreefd om de verbinding tussen Heerlen-Zuid en Heerlen-Noord zo diep mogelijk het noordelijk deel in te voeren? Willen de mensen van Heerlen-Noord wel zo’n boulevard of strook die ze naar het centrum voert? De gemeente lijkt die verbinding te beschouwen als een wondermiddel dat de problemen van het noordelijk stadsdeel als sneeuw voor de zon laat verdwijnen, als een soort ‘stairway to heaven’ voor ons arme sloebers uit Heerlen-Noord.

Waarom streeft men niet naar kleinere, kortere verbindingen met de noordelijke stationsbuurt (door buitenstaanders ‘Willemskwartier’ gedoopt) en het betrekken van deze buurt bij het centrum? Denk aan het maken van een voetgangerspassarel tussen de Roebroekergats en de Stationstraat en/of een fiets/wandel-passarel in plaats van de spoorwegovergang. In Zwolle en ’s Hertogenbosch zijn daarvan prachtige groene voorbeelden te zien en voor Sittard is een vergelijkbaar plan gemaakt. In combinatie met het toestaan van (detail)handel en andere ‘centrum’-activiteiten in de Willemstraat en omgeving wordt het Maankwartier dan een spil midden in een gebied waar voortdurend positieve reuring is.

Aan de andere noordkant van het Maankwartier, die van het CBS, hangt veel af van de ontwikkelingen rond het Oranje-Nassau park. Bouw er (koop)woningen in het midden en hoge segment, leg er een sportveld aan waar scholen gebruik van kunnen maken. Er is daar ruimte voor prachtige fiets- en wandelpaden naar het noorden. Voor het oude CBS-gebouw kan worden onderzocht in hoeverre hier een (verticale) woonbuurt van te maken is.

Daarnaast lijkt het logischer om, in plaats van veel energie en geld te steken in het aanhaken van het Maankwartier aan Heerlerheide en Hoensbroek, de gemeentelijke middelen te gebruiken om die twee stadsdelen hun zelfstandigheid en eigenheid terug te geven. Want is dat niet wat de mensen die daar wonen en ondernemen willen? Volgens mij willen ze hun eigen centrum levend houden en zitten ze niet te wachten op een ‘bloedtransfusiebaan’ van en naar het centrum van de stad. Bovendien is de afstand veel te groot. Is de bewoners van de diverse delen van Heerlen-Noord die vraag al eens gesteld? Zo ja, wat was het antwoord? Zo nee, wordt het niet tijd dat eens te doen? De hernieuwde keuze voor een Bedrijfsinvesteringzone (BIZ) door de ondernemers van Heerlerheide lijkt een bewijs voor mijn vermoeden te zijn.

Voor een goede verbinding van het Maankwartier met de natuur, met name de Brunssummerheide, is het helmaal niet nodig om van Grasbroek een aantrekkelijk vijverpark te maken en de Auroraflat af te breken. Maak van de Kempkensweg en de hele Meezenbroekerweg een fietslaan en je rolt zo via een stukje Palemig de hei op. Zo’n weg waar automobilisten te gast zijn is ook goed voor de veiligheid bij de scholen die aan de Meezenbroekerweg liggen en maakt en eind aan het vele sluipverkeer door de wijk. Bovendien biedt het een goede kans om meer te vergroenen.

Dat is hard nodig, want Schandelen staat in de top-tien van Limburgs warmste wijken. Als je bedenkt dat in dit deel van Heerlen ook nog eens gemiddeld veel ouderen wonen, dan zijn meer hitte bestrijdende maatregelen geen luxe, maar noodzaak. Het nalaten ervan zorgt bij de aanhoudende warmte, zoals we die van de laatste zomers kennen, in Schandelen dan immers onnodig voor extra sterfgevallen.

Beste raads- en collegeleden, u vraagt ons terecht om te stemmen. Is het dan ook niet meer dan terecht dat wij u vragen ons in uw plannen, denkrichtingen, overwegingen en fantasieën over onze woon- en werkomgeving mee te nemen? Ik spreek u graag na de verkiezingen van 18 maart.

Marcel J.M. Put